Hợp đồng quyền chọn là gì? Đặc điểm, các loại hợp đồng quyền chọn

hop_dong_quyen_chon

Hợp đồng quyền chọn là gì? – Câu hỏi này đánh bại nhiều nhà đầu tư khi họ bước chân vào thế giới tài chính. Đằng sau cụm từ đơn giản ấy là một thế giới phức tạp, nơi những quyết định có thể mang lại cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro. Hãy cùng nhau khám phá bí ẩn của “hợp đồng quyền chọn” và tìm hiểu về vai trò quan trọng mà nó đóng trong bức tranh đa dạng của thị trường tài chính.

1. Hợp đồng quyền chọn là gì? 

Hợp đồng quyền chọn, hay còn được biết đến với tên gọi tiếng Anh là Option Contract, là một công cụ phái sinh độc đáo, mang đến cho người nắm giữ khả năng mua hoặc bán một lượng hàng hoá nhất định tại một giá cố định và vào thời điểm được xác định trước. Điều này được quy định rõ trong khoản 3 của Điều 64 Luật Thương mại năm 2005, mô tả một thoả thuận giữa bên mua và bên bán, trong đó bên mua có quyền mua hoặc bán hàng hoá xác định với giá đã được đặt trước (còn được gọi là giá giao kết) và phải thanh toán một khoản tiền nhất định (hay tiền mua quyền). Bên mua quyền sở hữu quyền lựa chọn giữa việc thực hiện hoặc không thực hiện giao dịch mua hoặc bán hàng hoá đó.

Hợp đồng quyền chọn là gì? 
Hợp đồng quyền chọn là gì?

Hợp đồng quyền chọn, tương tự như các hợp đồng thông thường, là một thỏa thuận giữa các bên để tạo ra quyền và nghĩa vụ pháp lý. Tuy nhiên, ở Việt Nam, do được giao dịch thông qua sở giao dịch hàng hoá, hợp đồng quyền chọn phải tuân thủ quy chế của sở đó. Điều này đồng nghĩa với việc giao dịch chỉ xảy ra khi có sự khớp lệnh giữa các lệnh mua và bán về giá, khối lượng, và thời điểm. Khi hai lệnh này khớp nhau, hợp đồng quyền chọn mới được hình thành, và bên mua và bên bán không biết đối phương là ai. Điều này làm nổi bật tính không rõ ràng về bên liên quan khi tham gia vào hợp đồng quyền chọn, nơi sự thống nhất ý chí giữa các bên đóng vai trò quyết định.

2. Cách Hoạt Động Thú Vị của Hợp Đồng Quyền Chọn

2.1 Quyền Mua (Call Option)

Trong thế giới hợp đồng quyền chọn, bên giữ quyền mua không chỉ tham gia mà còn “đặt cược” bằng cách trả cho bên bán một khoản phí – tiền cược. Nếu giá của tài sản cơ sở tăng lên, người mua sẽ đạt lợi nhuận và sẽ thực hiện quyền mua, trong khi bên bán sẽ phải chấp nhận trách nhiệm bán, như đã thỏa thuận.

Trong trường hợp giá tài sản giảm, người mua có quyền lựa chọn không thực hiện quyền mua của mình.

Cách Hoạt Động Thú Vị của Hợp Đồng Quyền Chọn
Cách Hoạt Động Thú Vị của Hợp Đồng Quyền Chọn

2.2 Quyền Bán (Put Option)

Ngược lại, những nhà đầu tư nắm giữ quyền bán phải trả phí quyền chọn. Nếu giá tài sản cơ sở giảm thấp hơn mức giá trong hợp đồng, họ sẽ đạt lợi nhuận và có quyền thực hiện quyền bán, trong khi bên bán quyền chọn bán sẽ phải thực hiện theo thỏa thuận.

Với sự lựa chọn giữa quyền mua và quyền bán, nhà đầu tư dựa vào dự đoán về sự biến động giá trong tương lai để chọn lựa giữa Call Option và Put Option – tạo nên một thế giới đầy kịch tính và chiến lược trong thị trường tài chính.

3. Phân loại hợp đồng quyền chọn theo tài sản cơ sở

3.1. Quyền Chọn Hàng Hóa

Trong thế giới này, chúng ta bước vào lĩnh vực của nông sản, kim loại quý, và kim loại công nghiệp. Người nắm giữ quyền có thể mua hoặc bán một lượng hàng hóa cụ thể với giá đã thỏa thuận trước, tạo ra cơ hội độc đáo trong thị trường.

3.2. Quyền Chọn Cổ Phiếu

Khám phá một thế giới đầy thách thức với quyền chọn xây dựng trên cổ phiếu đơn lẻ. Người nắm giữ có quyền mua hoặc bán cổ phiếu cụ thể với giá xác định, mang lại sự linh hoạt và chiến lược trong đầu tư cổ phiếu.

3.3. Quyền Chọn Chỉ Số Cổ Phiếu

Dựa trên các chỉ số cổ phiếu, mô hình này đại diện cho toàn bộ thị trường hoặc các ngành cụ thể. Việc đàm phán chỉ qua một giao dịch duy nhất giúp nhà đầu tư tiếp cận toàn bộ thị trường hoặc các phân khúc quan trọng.

3.4. Quyền Chọn Lãi Suất

Thương thảo xoay quanh lãi suất hoặc tài sản liên quan đến lãi suất. Bao gồm cả quyền chọn trái phiếu, mang lại sự linh hoạt trong quản lý rủi ro và cơ hội kiếm lợi nhuận từ biến động lãi suất.

3.5. Quyền Chọn Tiền Tệ

Nó bao gồm cả quyền chọn đối với tài sản giao ngay và hợp đồng tương lai tiền tệ. Cho phép người mua mua hoặc bán một lượng ngoại tệ nhất định theo tỷ giá cố định trong tương lai, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phòng tránh rủi ro hoặc tận dụng cơ hội thị trường ngoại hối.

Phân loại hợp đồng quyền chọn theo tài sản cơ sở
Phân loại hợp đồng quyền chọn theo tài sản cơ sở

4. Cách giao dịch hợp đồng quyền chọn

4.1 Thị Trường Tập Trung

Trong bức tranh hiện tại, các sản phẩm chứng khoán phái sinh được giao dịch trên hai thị trường chính:

Thị trường tập trung là nơi tích hợp thông tin mạnh mẽ, với dữ liệu rõ ràng vào cuối ngày và quy định chi tiết về quy mô, số lượng, chất lượng hàng hóa trong hợp đồng quyền chọn. Tính thanh khoản cao, dễ dàng chuyển nhượng giữa các nhà đầu tư, làm cho Option Contract trở nên hấp dẫn hơn.

Các nhà đầu tư đều có lợi ích khi giao dịch trên thị trường tập trung, nơi mà minh bạch và tính dễ dàng giao dịch tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của Option Contract.

4.2 Thị Trường Phi Tập Trung

Hợp đồng quyền chọn tại thị trường phi tập trung không phụ thuộc vào sự can thiệp của bên trung gian, chỉ đơn thuần giữa bên mua và bên bán. Mặc dù linh hoạt, nhưng thông tin không công khai trên sàn dẫn đến khả năng thanh khoản thấp. Chiếm chỉ 2% tổng khối lượng giao dịch toàn cầu, thị trường này ít được ưu tiên.

Tính linh hoạt cao của Option Contract tại thị trường phi tập trung mang đến sự linh hoạt, nhưng đồng thời cũng đối mặt với thách thức về thanh khoản và khả năng thông tin.

Cách giao dịch hợp đồng quyền chọn
Cách giao dịch hợp đồng quyền chọn

Tại Việt Nam, trong danh mục sản phẩm chứng khoán phái sinh, chỉ hợp đồng tương lai được niêm yết trên sàn. Giao dịch hợp đồng quyền chọn tại đây hiện nay chủ yếu diễn ra ở thị trường phi tập trung, nơi mà tính nhỏ lẻ chiếm ưu thế và thị trường đang tiếp tục khám phá.

5. Lưu ý khi tham gia hợp đồng quyền chọn 

Xác Định Rõ Ràng Tài Sản Cơ Sở:

Để đảm bảo sự hiểu biết chung về hợp đồng quyền chọn, mỗi bên tham gia cần đảm bảo rằng họ có cái nhìn rõ ràng về tài sản cơ sở liên quan. Việc này giúp định hình một cơ sở thông tin chung và là cơ sở cho quyết định về quyền chọn.

Xác Định Ngày Đáo Hạn:

Quyết định về ngày đáo hạn là một quy trình quan trọng khi tham gia hợp đồng quyền chọn. Ngày đáo hạn không chỉ là điểm kết thúc của hợp đồng mà còn là thời điểm quyết định việc thực hiện quyền chọn. Điều này giúp xác định rõ trách nhiệm và đồng thời tạo điều kiện cho sự minh bạch trong giao dịch.

Quản Lý Rủi Ro:

Hiểu và quản lý rủi ro là bước quan trọng trong quá trình thực hiện hợp đồng quyền chọn. Các bên cần có cái nhìn sâu sắc về thị trường, biến động giá, và khả năng mất mát. Điều này làm nền tảng cho việc đưa ra các quyết định thông minh, có tính chiến lược.

Tuân Thủ Các Quy Định và Quy Trình:

Tuân thủ các quy định và quy trình của sàn giao dịch là không thể thiếu. Việc thực hiện đúng các thủ tục giao dịch, báo cáo, và thanh toán theo quy định đảm bảo sự minh bạch và tính công bằng trong môi trường giao dịch.

Phân Tích Thị Trường và Cập Nhật Thông Tin:

Nhà đầu tư cần tiến hành phân tích thị trường kỹ lưỡng và đánh giá các yếu tố tiềm năng. Cập nhật thông tin liên quan, từ báo cáo tài chính đến biến động thị trường và các sự kiện quan trọng, là chìa khóa để đưa ra dự đoán chính xác về hướng giá. Dựa trên thông tin này, nhà đầu tư có thể lựa chọn loại hợp đồng quyền chọn phù hợp với chiến lược và mục tiêu đầu tư của mình.

Lưu ý khi tham gia hợp đồng quyền chọn 
Lưu ý khi tham gia hợp đồng quyền chọn

6. Thuật ngữ khi giao dịch quyền chọn

Người Mua Quyền (Holder):

Người mua quyền là cá nhân hoặc tổ chức chi trả một khoản chi phí nhất định, gọi là phí mua quyền, để nắm giữ quyền chọn. Điều này mang lại cho họ quyền lợi yêu cầu người bán thực hiện quyền chọn theo ý muốn của mình. Trong quá trình giao dịch, người mua đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hướng di chuyển của thị trường tài chính.

Người Bán Quyền (Writer):

Người bán quyền là bên cung cấp quyền chọn và nhận chi phí từ việc bán nó cho người mua. Họ có nghĩa vụ thực hiện quyền chọn theo yêu cầu của người mua khi được yêu cầu. Tuy nhiên, họ nhận được phí mua quyền làm nguồn thu nhập từ việc chuyển nhượng quyền chọn.

Tài Sản Cơ Sở (Underlying Assets):

Tài sản cơ sở là nền tảng của quyền chọn, và giá của quyền chọn chủ yếu phụ thuộc vào giá cả thị trường của tài sản cơ sở. Điều này có thể bao gồm hàng hóa như dầu, vàng, hoặc cổ phiếu, trái phiếu, ngoại tệ trong trường hợp chứng khoán.

Tỷ Giá Thực Hiện (Exercise or Strike Rate):

Tỷ giá thực hiện là mức giá được áp dụng khi người mua quyền chọn yêu cầu thực hiện quyền. Nó đóng vai trò quyết định liệu quyền chọn có giá trị hay không trong ngữ cảnh của thị trường hiện tại.

Trị Giá Hợp Đồng Quyền Chọn (Volume):

Trị giá hợp đồng quyền chọn là một chỉ số chuẩn hóa thể hiện giá trị của hợp đồng quyền chọn, được xác định theo loại ngoại tệ và thị trường giao dịch cụ thể. Trị giá này là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá quy mô của giao dịch.

Thời Hạn Của Quyền Chọn (Maturity):

Thời hạn của quyền chọn là khoảng thời gian hợp đồng duy trì tính hiệu lực. Sau thời hạn này, quyền chọn không còn giá trị và người mua sẽ đối mặt với quyết định về việc thực hiện quyền hay không.

Phí Mua Quyền (Premium):

Phí mua quyền là chi phí mà người mua quyền phải trả cho người bán quyền để nắm giữ hoặc sở hữu quyền chọn. Phí này được tính theo một số nội tệ cụ thể trên mỗi ngoại tệ giao dịch và có thể biến động theo điều kiện thị trường.

Loại Quyền Chọn (Call và Put):

Loại quyền chọn xác định quyền lợi của người mua. Quyền chọn mua (Call) cho phép họ mua một tài sản cơ sở ở mức giá đã định trước, trong khi quyền chọn bán (Put) cho phép bán nó ở mức giá đó.

Kiểu Quyền Chọn (Kiểu Mỹ và Kiểu Châu Âu):

Kiểu quyền chọn xác định thời điểm mà người mua có quyền thực hiện quyền chọn. Kiểu Mỹ cho phép thực hiện bất kỳ lúc nào trong thời hạn, trong khi kiểu Châu Âu chỉ cho phép thực hiện khi quyền chọn đến hạn.

Thuật ngữ khi giao dịch quyền chọn
Thuật ngữ khi giao dịch quyền chọn

7. Ưu và nhược điểm của hợp đồng quyền chọn

7.1 Ưu điểm của Hợp đồng Quyền chọn

Một trong những lợi ích đáng kể của hợp đồng quyền chọn là khả năng sử dụng đòn bẩy. Thay vì đầu tư toàn bộ số vốn vào tài sản cơ sở, nhà đầu tư có thể mua các hợp đồng quyền chọn với vốn ban đầu thấp hơn, đồng thời vẫn có khả năng kiếm lợi nhuận tương đương. Điều này tạo ra một môi trường giao dịch linh hoạt và có khả năng đa dạng hóa chiến lược đầu tư.

Ngoài ra, hợp đồng quyền chọn mang lại sự đa dạng với các tính năng đặc biệt. Việc kết hợp các hợp đồng với mức giá thực hiện và thời hạn khác nhau cho phép nhà đầu tư xây dựng các chiến lược và mục tiêu cụ thể. Điều này giúp họ tối ưu hóa lợi nhuận và giảm rủi ro.

Mua hợp đồng quyền chọn bán cũng mang lại một giải pháp ít rủi ro hơn so với việc bán khống tài sản cơ sở. Chi phí mua lại thấp, và khoản lỗ từ hợp đồng bán được giới hạn ở mức 100% phí mua quyền chọn bán, giúp kiểm soát rủi ro và bảo vệ vốn đầu tư.

Ưu và nhược điểm của hợp đồng quyền chọn
Ưu và nhược điểm của hợp đồng quyền chọn

7.2 Nhược điểm của Hợp đồng Quyền chọn

Một vấn đề quan trọng của giao dịch quyền chọn là giảm giá trị theo thời gian, được gọi là mất giá thời gian. Đối mặt với việc giảm giá trị gần ngày đáo hạn, các nhà đầu tư quyền chọn cần phải đưa ra các quyết định nhanh chóng để tối ưu hóa lợi nhuận. Sự không kiên nhẫn có thể dẫn đến mất mát giá trị đáng kể của hợp đồng.

Trái ngược với cổ phiếu có giá trị tối thiểu, hợp đồng quyền chọn có thể hết hạn không có giá trị, là một nhược điểm lớn. Điều này đặt ra thách thức cho nhà đầu tư quyền chọn, đặc biệt là những người muốn duy trì chiến lược đầu tư trong thời gian dài và đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ của thị trường và thời gian đáo hạn.

8. So sánh hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai

Đặc Điểm

Hợp Đồng Tương Lai

Hợp Đồng Quyền Chọn

Tính Chuẩn Hóa – Được niêm yết và giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán phái sinh. – Không cần chuẩn hóa về điều khoản, giá trị hay khối lượng của tài sản cơ sở. Tài sản cơ sở có thể là bất kỳ loại nào.
Niêm Yết, Giao Dịch – Được niêm yết và giao dịch trên thị trường tập trung. – Giao dịch trên thị trường OTC.
Bù Trừ và Ký Quỹ – Các bên tham gia phải ký quỹ để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán. – Các bên tham gia không cần thực hiện việc ký quỹ. – Hợp đồng này được bù trừ và hạch toán theo ngày, thông báo lãi/lỗ vào tài khoản ký quỹ theo giá thực tế.
Đóng Vị Thế – Nhà đầu tư có thể dễ dàng đóng vị thế bất kỳ lúc nào. – Trong hợp đồng quyền chọn có hai loại quyền là quyền chọn mua và quyền chọn bán.
Tính Bắt Buộc – Người tham gia phải có nghĩa vụ thực hiện vào ngày đáo hạn. – Người tham gia có quyền thực hiện vào ngày đáo hạn (không phải nghĩa vụ).
Quy Mô Hợp Đồng – Không có quy mô hợp đồng. – Quy mô hợp đồng phụ thuộc vào các điều khoản trên hợp đồng.
So sánh hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai
So sánh hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai

9. Các sàn giao dịch hợp đồng quyền chọn

9.1 Sàn giao dịch CBOE 

Sàn Giao Dịch CBOE (Chicago Board Options Exchange) là một trong những điểm động nhất và lớn nhất của thị trường quyền chọn tại Hoa Kỳ. Với khối lượng giao dịch hàng năm lên tới khoảng 1.27 tỷ vào cuối năm 2014, CBOE đã chứng minh sức hút mạnh mẽ của mình. Nơi này cung cấp quyền chọn trên hơn 2.200 công ty, 22 chỉ số chứng khoán, và 140 quỹ giao dịch hối đoái (ETF). Điều này tạo ra một môi trường đa dạng cho các nhà đầu tư, nơi họ có thể thực hiện các chiến lược giao dịch phức tạp và linh hoạt.

9.2 Sàn giao dịch Montreal Stock Exchange

Sàn Giao Dịch Montreal Stock Exchange, hay còn gọi là Sàn Giao Dịch MX (Bourse de Montréal), nổi bật với vai trò của mình trong giao dịch các hợp đồng tương lai và quyền chọn. MX không chỉ giao dịch về cổ phiếu mà còn liên quan đến chỉ số, tiền tệ, ETF, năng lượng, và lãi suất. Đặc biệt, sàn này là điểm tập trung của các giao dịch quyền chọn cổ phiếu của các công ty lớn tại Canada, tạo ra sự quan trọng cho thị trường phái sinh quốc tế.

9.3 Sàn giao dịch Eurex Exchange

Sàn Giao Dịch Eurex Exchange nổi bật như là một trong những sàn giao dịch lớn nhất và quan trọng nhất tại Châu Âu. Với vị thế này, Eurex cung cấp một loạt các sản phẩm phái sinh đa dạng, từ hợp đồng tương lai lãi suất, trái phiếu Euro, đến các quyền chọn cổ phiếu và chỉ số. Sản phẩm của họ đáp ứng nhu cầu của những nhà đầu tư quốc tế, mang lại cơ hội và linh hoạt trong việc phát triển chiến lược đầu tư.

9.4  Sàn giao dịch NYSE Arca

Sàn Giao Dịch NYSE Arca, là công ty con của NYSE, là một trong những địa điểm quan trọng cho giao dịch ETF trên thế giới. Với hơn 2.238 ETF được niêm yết, NYSE Arca chuyên về danh sách và giao dịch trao đổi các quỹ giao dịch trao đổi và các sản phẩm phái sinh. Nền tảng của họ kết hợp giữa giao dịch truyền thống và điện tử, mang lại sự linh hoạt cho nhà đầu tư.

Các sàn giao dịch hợp đồng quyền chọn
Các sàn giao dịch hợp đồng quyền chọn

Ở Việt Nam, Sở Giao Dịch Hàng Hóa Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực hợp đồng quyền chọn. Tuy những hợp đồng này chưa có đặc điểm toàn diện như các sàn quốc tế, nhưng với sự liên thông thông qua nền tảng CQG, nó đã tạo ra một cơ hội mới cho những nhà đầu tư quan tâm đến thị trường phái sinh. Công ty cổ phần Giao Dịch Hàng Hoá VMEX, là một thành viên hàng đầu của sàn, không chỉ hỗ trợ mà còn tư vấn cho nhà đầu tư về giao dịch hợp đồng quyền chọn và hợp đồng tương lai hàng hóa.

5/5 - (1 bình chọn)