Chứng khoán phái sinh giúp phân tán rủi ro như thế nào?

Chứng khoán phái sinh giúp phân tán rủi ro như thế nào?

Chắc hẳn đối với những nhà đầu tư lâu năm, chứng khoán phái sinh đã không còn xa lạ gì. Nhưng đối với những người mới gia nhập thị trường, đây là một khái niệm khá mới mẻ. Có phải đầu tư vào thị trường chứng khoán phái sinh sẽ sinh lời nhiều hơn? Hay có thể giúp cho nhà đầu tư phân tán rủi ro không? Chúng ta cùng tìm hiểu chứng khoán phái sinh là gì và tại sao nên đầu tư vào chúng nhé.

Chứng khoán phái sinh là gì?

Theo Luật chứng khoán quy định rõ tại Khoản 9, Điều 4 rằng: “Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, trong đó xác nhận quyền, nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai.”

Hiểu đơn giản rằng chứng khoán phái sinh là một hợp đồng tài chính. Nó được hình thành trên cơ sở một tài sản nào đó. Một số tài sản cơ sở như: cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ, hàng hoá, chỉ số thị trường và lãi suất. Nó có thể giúp bảo vệ danh mục đầu tư nhưng rủi ro cũng sẽ rất cao nếu không đủ kiến thức.

Nói cách khác, chứng khoán phái sinh tại Việt Nam cho phép nhà đầu tư nắm giữ quyền đặt cược vào cửa tăng hoặc cửa giảm của chỉ số VN30. Khi chỉ số VN30 thay đổi như kỳ vọng sẽ sinh ra lợi nhuận. Nó còn có tên gọi khác là Hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Hình thức này phổ biến hơn hợp đồng tương lai Trái phiếu chính phủ.

>>Tìm hiểu thêm: Tìm hiểu về chứng khoán cho người mới. Chứng khoán là gì?

Các loại chứng khoán phái sinh

Các loại chứng khoán phái sinh bao gồm: Hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng hoán đổi. Chi tiết được nêu rõ sau đây:

• Hợp đồng quyền chọn

Cho phép người nắm giữ chứng khoán có quyền mua bán một tài sản cơ sở nhất định. Tuy nhiên không có nghĩa vụ phải mua hoặc bán tại một thời điểm nhất định. Người nắm giữ có thể lựa chọn hợp đồng quyền chọn: mua hoặc bán. Tức là sau khi lựa chọn quyền mua hoặc bán, thì nghĩa vụ mới được phát sinh. 

• Hợp đồng tương lai

Được lên kế hoạch theo sự thoả thuận của hai bên, trong một thời gian xác định. Đây giống như là sợi dây ràng buộc giữa người bán và người mua, buộc họ phải trao đổi khi đã đi đến thỏa thuận. Hiện nay, hợp đồng tương lai chỉ số VN30 được sử dụng phổ biến trên thị trường. Đây là công cụ tài chính có đòn bẩy lớn, nếu đầu tư hợp lý thì sẽ thu về lợi nhuận cao

• Hợp đồng kỳ hạn

Đây là loại hợp đồng sử dụng trong các phiên giao dịch mua và bán. Đã được định hình giá cụ thể, và chỉ tiến hành bán tài sản này vào tương lai, theo khoảng thời gian đã được thỏa thuận trước đó.

• Hợp đồng hoán đổi

Được thoả thuận và ký kết dựa trên cơ sở pháp lý, có xác định thời gian giao dịch trong tương lai rõ ràng. Đồng thời, được cả bên 2 bên cùng cam kết sẽ hoán đổi dòng tiền công cụ tài chính của mình qua lại cho đối phương.

Trong số 4 loại chứng khoán phái sinh, chỉ có hợp đồng tương lai loại được sử dụng phổ biến. Bởi vì nó được niêm yết trên sàn chứng khoán. Ngoài ra, cũng vì tính chất đơn giản và tài sản cơ sở có độ nhận diện cao nên rủi ro thấp. Về nguyên tắc giao dịch hợp đồng tương lai so với các giao dịch cổ phiếu trên thị trường cơ sở cũng không có quá nhiều khác biệt.

Đặc điểm của chứng khoán phái sinh

Chứng khoán này có nhiều ưu điểm nổi bật hơn so với cổ phiếu và trái phiếu. Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn sẽ tồn tại một số nhược điểm nhất định.

Ưu điểm

• Giao dịch T+0 mà không cần chờ đợi
• Có thể phân tán rủi ro, có tính thanh khoản cao hơn
• Có tỷ lệ đòn bẩy cao
• Chỉ phụ thuộc vào nhà đầu tư, không phụ thuộc vào công ty phát hành
• Ngay cả khi thị trường đi lên hoặc đi xuống, đều có thể đem lại lợi nhuận cao
• Hạn chế nhiều rủi ro vì có trung gian như sở giao dịch, trung tâm lưu ký và thanh toán bù trừ…

Nhược điểm

• Dành nhiều thời gian để theo dõi những biến động của thị trường
• Rủi ro cao đối với những nhà đầu tư mới gia nhập thị trường. Vì không dự đoán được diễn biến thị trường
• Phải có tiềm lực vốn ổn định và cao

Có những nhược điểm như vậy thì tại sao nên đầu tư vào chứng khoán phái sinh. Ta cùng tìm hiểu ở mục 4.

Tại sao nên đầu tư vào chứng khoán phái sinh

Mặc dù còn nhiều quan ngại và thị trường chứng khoán phái sinh của nhà đầu tư. Tuy nhiên, ta vẫn có thể yên tâm khi đầu tư bằng cách trau dồi thêm kiến thức. Bởi vì dẫu sau chứng khoán phái sinh rất niềm năng và có thể giúp phân tán rủi ro:

• Phòng ngừa được rủi ro biến động về giá: Khi nhà đầu tư dự đoán được mức giá của một tài sản cơ sở sẽ tăng hay giảm trong tương lai. Điều này đồng nghĩa họ sẽ hạn chế tối đa rủi ro bằng cách mua thêm hoặc bán đi nhờ vào hợp đồng tương lai.
• Có thể bán khống chứng khoán: Hoàn toàn có thể thực hiện để tăng lợi nhuận. Ta có thể bán đi ngay cả trong trường hợp không có tài sản cơ sở.
• Có tính thanh khoản cao: vì được niêm yết, giao dịch, mua bán trên Sở giao dịch chứng khoán. Đây cũng là đặc điểm làm cho chứng khoán phái sinh khá an toàn.
• Lợi ích nếu tận dụng đòn bẩy tài chính: Nhà đầu tư chỉ cần thực hiện ký quỹ một phần tổng tài sản. Nhưng có thể giao dịch cổ phiếu có giá trị lớn hơn gấp nhiều lần số tiền ký quỹ. Điều này mang lại lợi thế về đầu tư.

>>Xem thêm: 10 tư duy đúng trong đầu tư chứng khoán

Những lưu ý khi đầu tư chứng khoán phái sinh

Đầu tư vào chứng khoán phái sinh giống như một dạng “cá cược” may rủi. Lợi nhuận thì cao đấy nhưng cũng đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn nữa. Để hạn chế tối đa rủi ro, nhà đầu tư nên lưu ý một số điều sau đây:

• Tại tất cả các giao dịch mua hoặc bán, phải thực hiện bước ký quỹ và margin call trước khi giao dịch, để đảm bảo khả năng thanh toán.
• Luôn duy trì mức ký quỹ theo yêu cầu hợp lý, và cần ghi nhớ ngày đáo hạn hợp đồng.
• Nghiên cứu loại chứng khoán phái sinh mình chuẩn bị đầu tư rõ ràng, đảm bảo khả năng bán khống sẽ sinh lời mới chốt deals.
• Dù trao đổi mua bán với số lượng lớn hay nhỏ, thì chi phí giao dịch tại các phiên, cũng như phần trăm thuế phải chi trả cần được thống kê rõ ràng, lựa chọn sàn có mức thấp, để tiết kiệm được chi phí ở mức tối đa.

>>Xem thêm: 05 sai lầm mất tiền khi đầu tư chứng khoán

Kết luận

Chứng khoán phái sinh là một sản phẩm có nhiều ưu điểm vượt trội hơn so với trái phiếu hay cổ phiếu. Chúng giúp nhà đầu tư phân tán rủi ro. Nhưng đi kèm với đó là mức độ rủi ro, bạn có thể kiếm lời nhanh nhưng cũng có thể mất số tiền đáng kể. Vậy nên hãy trang bị cho mình một hành trang kiến thức vững chắc bạn nhé.

>>Đăng ký và nhận tài liệu chứng khoán miễn phí: tại đây

Đặng Trọng Khang

Tôi là Đặng Trọng Khang, người sáng lập & chia sẻ Phương Pháp Đầu Tư Chứng Khoán Theo LUẬT NHÂN QUẢ (Causality Investing). Một hệ thống mang tính ứng dụng rất cao và dễ dàng áp dụng, giúp mọi Nhà Đầu Tư đạt được thành công trong thị trường.